Otyłość – przyczyny i możliwości leczenia

Często trafiają do mnie pacjenci z otyłością, którzy szukają pomocy w poprowadzeniu przez proces leczenia otyłości. Zobaczmy wiec, dlaczego otyłość jest niepożądana i jak obesitolog może pomóc w leczeniu otyłości.

Dlaczego leczymy otyłość?

Otyłość to choroba przewlekła choroba, która może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia. Jej następstwem są choroby metaboliczne jak na przykład cukrzyca, ale też choroby układu krążenia np. zawał mięśnia sercowego albo udar. Nadmierna waga nie bez znaczenia pozostaje także dla układu kostnego, prowadząc do problemów ze stawami. Nikogo więc nie trzeba przekonywać do tego, że należy dążyć do zachowania prawidłowej masy ciała, czyli masy ciała mieszczącej się w granicach uważanych za bezpieczne dla zdrowia.

Jak rozpoznajemy otyłość? Wskaźniki BMI i WHR

Otyłość możemy rozpoznać na podstawie wskaźnika masy ciała BMI, obwodu talii, bądź wskaźnika WHR.

W przypadku bazowania na BMI – czyli stosunek masy ciała do wzrostu podniesionego do kwadratu:

• Pomiędzy 25 a 29,9 mówimy o nadwadze
• Gdy BMI jest wyższe niż 30 wskazuje to na otyłość.
• Przy BMI ≥40 mówimy o otyłości olbrzymiej.

Kolejną miarą otyłości jest obwód talii:

O otyłości mówimy, gdy obwód talii wynosi powyżej 80 cm w przypadku kobiet lub powyżej 94 cm w przypadku mężczyzn.

Wskaźnik WHR – czyli stosunek obwodu talii do obwodu bioder.

U kobiet otyłych jest on większy niż 0,85, a w przypadku mężczyzn o otyłości świadczą wartości powyżej 1.0. 

Jakie są przyczyny otyłości?

Różne przyczyny otyłości sprawiają, że zróżnicowane jest także leczenie.

• Przyczyny genetyczne: mutacje genów, które mogą być dziedziczone z pokolenia na pokolenie, ale mogą także pojawić się w ciągu życia.
• Przyczyny środowiskowe: odgrywające najistotniejszą rolę w rozwoju otyłości. Mówimy tutaj o niewłaściwej diecie (bogatokalorycznej, bogatej w tłuszcze zwierzęce i węglowodany) oraz małej aktywności fizycznej (bądź jej braku)
• Wtórne przyczyny otyłości: mogą ją powodować m.in. choroby podwzgórza, zaburzenia hormonalne (m.in. niedoczynność przysadki, niedoczynność tarczycy lub zespół Cushinga), zaburzenia genetyczne (np. zespół Turnera i Kliniefeltera). Ponadto otyłość mogą wywołać też niektóre leki, m.in. leki przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe, sterydowe lub niektóre tabletki antykoncepcyjne.

Jak leczymy otyłość?

Otyłość leczymy, aby poprawić pacjentom ich jakość życia, a także zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań. Celem leczenia jest redukcja masy ciała o 5 do 15% w ciągu pół roku, a następnie jej utrzymanie, a jeśli początkowe BMI jest wyższe niż 35 to redukcja masy ciała powinna być większa.

Dieta i aktywność fizyczna

Podstawą leczenia otyłości jest dieta i aktywność fizyczna. Ważne jest w tym wypadku, aby ilość dostarczanej organizmowi energii była mniejsza niż ilość energii spalanej w ciągu dnia.

Jeśli chodzi o dietę to powinna ona polegać na obniżeniu kaloryczności spożywanych posiłków o 600-700 kcal na dobę. Taka redukcja kalorii umożliwia obniżenie masy ciała o 0,5 do 1 kilograma na tydzień. Istotne jest regularne spożywanie posiłków i zachowanie tej regularności, a także prawidłowo zbilansowana dieta. 

Obok diety istotną rolę odgrywa aktywność fizyczna. Ważna jest jej regularność aktywność fizyczną należy wykonywać minimum 5 razy w tygodniu, a czas trwania to minimum 30 – do 60 minut dziennie. Dla redukcji wagi najlepsze ćwiczenia to ćwiczenia aerobowe, a więc na przykład szybki spacer (bez zatrzymywania się), jazda na rowerze albo pływanie.

Często obok diety i ruchu zalecane są konsultacje psychologiczne, mające na celu uświadomienie sobie naszych złych zwyczajów dietetycznych i niezdrowego stylu życia. Nie tylko ułatwia to eliminację złych nawyków żywieniowych, ale przede wszystkim pozwala utrzymywać prawidłową masę ciała, ponieważ sama redukcja masy ciała, bez wdrożonych zmian w stylu życia, które pozwolą utrzymać prawidłową masę ciała jest nieefektywna i prowadzi do wzrostu masy ciała po zaprzestaniu leczenia.

Leczenie farmakologiczne

Kolejnym krokiem jest ewentualne leczenie farmakologiczne – włączane, gdy sumienne stosowanie diety i aktywności fizycznej nie przyniesie efektów przez co najmniej 3 do 6 miesięcy. W Polsce dostępnych jest kilka leków zarejestrowanych do leczenia otyłości – po zebraniu wywiadu i przeprowadzeniu badań diagnostycznych lekarz wskaże czy pacjent kwalifikuje się do farmakoterapii i który lek byłby najwłaściwszy dla danego pacjenta.

Operacja bariatryczna

Ostatnią możliwą opcją leczenia jest leczenie operacyjne nazywane też operacją bariatryczną. Wykonuje się ją u pacjentów z otyłością olbrzymią, gdy wskaźnik BMI przekracza 40 lub u chorych z BMI powyżej 35 i co najmniej dwoma powikłaniami wywołanymi przez otyłość.

Ze względu na wysokie ryzyko poważnych powikłań spowodowanych przez otyłość należy dążyć do zmniejszenia, a następnie utrzymania prawidłowej masy ciała. Jak widzimy większość przyczyn otyłości możemy z sukcesem wyleczyć. Konieczna przy tym jest chęć i działanie ze strony pacjenta ze wsparciem obesitologa, a także zmiana diety i stylu życia.